Казахстан улс 2026 оныг хог хаягдлын менежментийг сайжруулах томоохон зорилттойгоор угтлаа. Тус улсын засгийн газраас баталсан '2026–2030 оны хог хаягдлын менежментийн үзэл баримтлал' нь ил задгай ландфилл буюу хогийн цэгт хаях хэмжээг бууруулах, дахин боловсруулалтыг нэмэгдүүлэх, хог хаягдлын эцсийн цэгийг хянах тогтолцоог сайжруулахад чиглэжээ. 2025 онд тус улсад 4.1 сая тонн ахуйн хог хаягдал цугларсан нь өмнөх оноос 7.7 хувиар өссөн үзүүлэлт болов. Хог хаягдлын хэмжээ нэмэгдэхийн хэрээр иргэдэд дахин боловсруулалтыг ойлгомжтой, төвөггүй хүртээмжтэй болгох асуудал нэн чухал болжээ.
Казахстаны хог хаягдлын салбарт тулгамдаж буй гол асуудал нь дэд бүтцийн хөгжлөөс илүүтэй иргэдийн хувийн үүрэг хариуцлагад хэт их найддаг явдал юм. Жишээлбэл, нийслэл Астана хотод оршин суугчид гэртээ хуванцар, цаас, лаазыг ялгадаг ч тэдгээрийг хувийн тусгай хүлээн авах цэгүүдэд өөрсдөө хүргэж өгөх шаардлага гардаг. Байгаль орчинд ээлтэй идэвхтэй иргэдийн хувьд энэ нь боломжтой мэт боловч ажил, сургууль гээд өдөр тутмын завгүй амьдралтай жирийн айл өрхүүдэд хог тушаах цэг рүү явах нь хойш тавигдах асуудал болдог байна. Иймээс иргэдийг зөвхөн хариуцлагатай байхыг уриалах нь дангаараа хангалтгүй үр дүн үзүүлдэг.
Гэхдээ тус улс уг ажлыг огт суурьгүй эхлээгүй юм. Астана хотод цаас, хуванцар, шил, металл гэх мэт 'хуурай' хаягдлыг хүнсний 'нойтон' хаягдлаас тусгаарладаг хоёр фракцын ангилан ялгах тогтолцоо хэдийнэ ажиллаж байна. Нийслэлд олон мянган хогийн сав, цуглуулах цэг байрлуулжээ. Улсын хэмжээнд ч ахиц гарч, 2025 онд 1.5 сая тонн ахуйн хог хаягдлыг ялган ангилсан нь 2024 оноос 16.3 хувиар нэмэгдсэн байна. Үүнээс зөвхөн Астана хотод 377,000 тонн хаягдлыг ангилан цуглуулжээ.
Гэвч энэ статистик үзүүлэлт нь үйл явцын зөвхөн нэгээхэн хэсэг юм. Хог хаягдлыг анхнаас нь зөв ялгаж, тусад нь ачиж, эргэн холилгүйгээр тээвэрлэн, улмаар дахин боловсруулах үйлдвэрт бүрэн хүргэх ёстой. Энэхүү гинжин хэлхээний аль нэг шат доголдоход иргэдийн хичээнгүйлэн ялгасан хуванцар сав энгийн хогтой адил хогийн цэгт хүрэх эрсдэл үүсдэг байна. Тиймээс хог хаягдлын үр дүнтэй тогтолцоо нь иргэдийн оролцоог хөнгөвчилсөн, урамшуулалтай бөгөөд ил тод хариуцлагатай байх шаардлагатай гэж мэргэжилтнүүд үздэг.
Хамгийн түрүүнд хүртээмжтэй байдлыг хангах хэрэгтэй байна. Иргэд хаана ч амьдарсан тодорхой тэмдэглэгээтэй, нэгдсэн өнгөтэй, ойлгомжтой заавар бүхий хогийн савуудтай учирдаг байх нь зүйтэй. Мөн хаягдлыг ачих хуваарь нь тээвэрлэлтийн явцад ялгасан зүйлсийг холилдуулахгүй байх зарчимд тулгуурлах ёстой. Үүнээс гадна органик хаягдалд онцгой анхаарах хэрэгтэй бөгөөд хүнсний хаягдал нь цаас болон бусад дахин боловсруулах түүхий эдийг бохирдуулах эрсдэлтэй байдаг.
Казахстаны Байгаль орчны хуульд орон нутгийн удирдлагуудад ахуйн хог хаягдлыг аюулгүй цуглуулах, үүнд тусад нь ялгах асуудлыг хариуцуулсан байдаг. Энэхүү зарчмыг өдөр тутмын хэвшил болгоход урамшууллын механизм тус нэмэр болох юм. Тухайлбал, ундааны шил, лаазыг мөнгөн барьцаагаар буцаан авах систем, урамшууллын оноо, хялбар байршилтай цуглуулах цэгүүд нь дахин боловсруулах материалд бодит үнэ цэн олгодог. Үүний гол зорилго нь иргэдэд төлбөр өгөхдөө биш, харин үнэ цэнтэй материалыг хогийн цэгт хаяхыг хамгийн ашиггүй сонголт болгоход оршино.
Түүнчлэн мэдээллийн ил тод байдал чухал юм. Хэрэв цуглуулсан хог дараа нь холилддог гэсэн хардлага төрвөл иргэдийн хаягдлаа ялгах сэдэл буурдаг. Орон нутгийн захиргаа, хог хаягдлын операторууд хичнээн хэмжээний хаягдлыг ангилан цуглуулсан, хэдэн хувийг нь бодитоор боловсруулсан, хэдийг нь булсныг ил тод тайлагнах шаардлагатай байна. Казахстаны шинэ стратегийн нэг чухал хэсэг болох хог хаягдлын цахим хяналтын систем нь энэ үйл явцыг нээлттэй болгох зорилготой юм.
Казахстан улсын шинэ бодлогын хүрээнд 2030 он гэхэд ландфиллд хаях ахуйн хог хаягдлын хэмжээг 2025 оны түвшнээс 10 хувиар бууруулахаар төлөвлөлөө. Энэхүү зорилтод хүрэх эсэх нь зөвхөн шинэ үйлдвэр барих эсвэл засгийн газрын стратегиас бус, айл өрх, орон сууцны хороолол, ажлын байранд өдөр бүр хийгдэх энгийн зөв сонголтуудаас шууд хамаарна. Дэд бүтцийг зөв бүрдүүлж, энгийн иргэн аливаа сав баглаа боодлыг төвөггүй ангилах нөхцөлийг бүрдүүлсэн цагт дахин боловсруулах үйл явц амжилтад хүрнэ.
