1989 оны арваннэгдүгээр сарын 17-ны өдөр Прага хотын гудамжинд оюутнууд олноор цуглан эрх чөлөөгөө шаардлаа. Энэ нь Берлиний хана нурснаас хойш найм хоногийн дараа тохиосон бөгөөд цагдаагийн байгууллага жагсагчдыг хүчээр тараахыг оролдсон боловч ард иргэд дарангуйллын харгислалаас эмээхээ больсон байв. Хэдхэн өдрийн дотор тэмцэлд бүх насны иргэд нэгдэж, арваннэгдүгээр сарын 20 гэхэд Вацлавын талбайд хагас сая орчим чех, словак хүн цугларан эсэргүүцлээ илэрхийлжээ. Үүний үр дүнд коммунист удирдлагууд огцрохоос өөр аргагүй болж, 1948 оноос хойш анх удаа ардчилсан замаар ерөнхийлөгчөө сонгох үйл явц эхлэв.
Хэдийгээр 'Хилэн хувьсгал' харьцангуй богино хугацаанд ялалт байгуулсан мэт боловч түүний үндэс суурь олон арван жилийн турш тавигдсан байв. 1968 оны нэгдүгээр сард ЗХУ Чехословакийн удирдагчаар шинэ үеийн төлөөлөл Александр Дубчекийг томилсон юм. Сталинист Антони Новотнитой харьцуулахад шинэчлэгч үзэлтэй тэрбээр засаглал, эдийн засгийн реформ хийж, хэвлэлийн эрх чөлөө болон үзэл бодлоо илэрхийлэх боломжийг олгосон нь 'Прагын хавар' хэмээн түүхэнд үлджээ. Гэвч уг чөлөөт уур амьсгал Зөвлөлт Холбоот Улсын бүс нутаг дахь эрх мэдэлд заналхийлж байна гэж үзсэн тул 1968 оны наймдугаар сард Варшавын гэрээний хагас сая гаруй цэрэг тус улсад хүч түрэмгийлэн орж ирж, оюутнуудын эсэргүүцлийг танкны хүчээр няцлан хатуу коммунист дэглэмийг эргүүлэн тогтоов.
Зөвлөлтийн эзлэн түрэмгийлэл, иргэдийн дундах цөхрөлийг эсэргүүцэн 1969 оны нэгдүгээр сарын 16-нд Чарльзийн их сургуулийн оюутан Ян Палах Вацлавын талбайн ойролцоох Үндэсний музейн шатан дээр өөрийгөө шатаасан түүхтэй. Тэрбээр 'Бадамлах бамбар №1' хэмээн гэрээслэл үлдээж, ард түмнээ сэрээхийг зорьсон тухайгаа биеийн 85 хувь нь түлэгдсэн хэдий ч эмнэлэгт ярьж байгаад гурав хоногийн дараа нас барсан юм. Дараагийн хэдэн арван жилд тэмцэл нууц байдалд шилжсэн ч улам бүр өргөжиж, 1989 оны нэгдүгээр сард буюу Палахын дурсгалын 20 жилийн ойгоор болсон 'Палахын долоо хоног'-оор 5,000 орчим иргэн талбайд гарч ирсэн нь 1968 оноос хойш үзэгдээгүй том эсэргүүцэл байлаа.
Түүнчлэн хөрш Польш улсад Лех Валенса тэргүүтэй хүмүүс 'Эв санааны нэгдэл' (Solidarność) үйлдвэрчний эвлэлийг байгуулж, хүчирхийллийн бус аргаар тэмцсэн нь Зүүн блокийн эдийн засгийн хямрал, цэрэгжилтийн дунд бүс нутгийн хувьсгалын суурийг бэлдсэн байна. 1989 оны намар оюутнууд нацистуудад амь үрэгдсэн Прагын оюутнуудын дурсгалын 50 жилийн ой буюу арваннэгдүгээр сарын 17-нд дахин жагссанаар Хилэн хувьсгал эрчээ авав. Чехийн тэрс үзэлтэн Рита Климовагийн анх нэрлэж, хожим Европын Парламент онцолсон уг нэршил нь үйл явцын явцад цагдаа нар ус шүршигч хэрэглэн, жагсагчдыг зодож баривчилж байсан ч томоохон цус урсгалтгүйгээр ялалтад хүрснийг илэрхийлдэг юм.
Энэхүү тэмцлийн гол удирдагчаар зохиолч, тэрс үзэлтнүүдийн эвсэл болох Иргэний форумыг тэргүүлсэн Вацлав Гавел тодорлоо. 1968 оны түрэмгийллийн үеэр ч ард түмнээ энх тайвнаар эсэргүүцэхийг уриалж байсан түүнийг эрх баригчид шоронд хорьж, төрийн хэвлэлээр гутаахыг оролдсон нь харин ч олон нийтийн дунд эсрэгээрээ эргэж, түүнийг эрх чөлөөний бэлгэдэл болгов. Ажил хаялт, өргөн хэмжээний жагсаалын шахалтаар 1989 оны арваннэгдүгээр сарын 28-нд Коммунист нам эрх мэдлээсээ татгалзаж буйгаа зарлаж, парламент үндсэн хуулиас нэг намын тогтолцооны заалтыг хүчингүй болголоо.
Улмаар арванхоёрдугаар сард Вацлав Гавел түр ерөнхийлөгчөөр дэвшсэн бөгөөд 1990 оны хоёрдугаар сар гэхэд АНУ-ын Конгрессын нэгдсэн хуралдаанд Чехословакийн Ерөнхийлөгчийн хувиар үг хэлэх хүртлээ богино хугацаанд томоохон амжилтад хүрсэн юм. 1990 онд тус улсад анхны чөлөөт сонгууль явагдаж, Гавел албан тушаалаа хадгалан үлдсэн бөгөөд 1992 онд улс орон тайван замаар Чех болон Словак болон салсны дараа албан тушаалаасаа огцорсон байна. Тэрбээр хожим нь 1993-2003 оны хооронд тусгаар Чех улсын Ерөнхийлөгчөөр үргэлжлүүлэн үр бүтээлтэй ажиллажээ.
