Казахстан улс түүхэн нутаг дэвсгэртээ барыг эргүүлэн нутагшуулах хөтөлбөрийн хүрээнд хоёр дахь Амарын барыг 10 дугаар сарын 31-нд зэрлэг байгальд амжилттай тавилаа. Тус улсад 70 гаруй жил тасраад байсан барын сүргийг сэргээх энэхүү арга хэмжээ Или-Балхашийн байгалийн нөөц газарт болсон юм. 'Амур' нэртэй энэхүү эр барыг суллахаас өмнө буюу 7 дугаар сарын 31-нд 'Үмит' нэртэй анхны эмэгчин барыг тус бүс нутагт тавьсан билээ. Үйл ажиллагаанд Байгаль орчин, байгалийн нөөцийн сайд Алибек Куантыров, Ойн аж ахуй, ан амьтны хорооны дарга Данияр Тургамбаев болон Оросын 'Амарын бар' төвийн төлөөлөгчид оролцов.
Байгаль орчны сайд Алибек Куантыров энэ үеэр хэлэхдээ, хөтөлбөрийн гол зорилго нь зөвхөн махан идэшт амьтныг уугуул нутагт нь буцаан авчрах төдий биш, харин зэрлэг байгальд бие даан амьдарч, өсөж үржих чадвартай тогтвортой популяцийг бий болгох явдал гэдгийг онцоллоо. Тэрбээр 'Амарын бар' төв, Дэлхийн байгаль хамгаалах сан (WWF) болон хамтран ажиллаж буй бусад түнш байгууллагуудад байгалийн экосистемийг сэргээх үйлсэд бодитой дэмжлэг үзүүлж байгаад талархал илэрхийлсэн юм.
Байгальд тавихаас өмнө Амур барыг Или-Балхашийн нөөц газрын тусгай хашаанд байлгаж, мэргэжилтнүүдийн хатуу хяналт дор дасган зохицуулжээ. Мал эмнэлгийн нарийн үзлэг, зан төлөвийн үнэлгээгээр түүний эрүүл мэнд, бие даан ан хийх чадвар болон хүнээс зайлсхийх хариу үйлдлийг шалгаж, байгальд амьдрахад бүрэн бэлэн болсныг тогтоосон байна. Амурын шилжилт хөдөлгөөн, дасан зохицох явцыг тасралтгүй хянах зорилгоор түүнд хиймэл дагуулын дохиолол бүхий тусгай хүзүүвч зүүжээ. Долоодугаар сард суллагдсан Үмит бар одоогоор нутаг дэвсгэрээ тэлж, амжилттай бие даан ан хийж байгаа аж.
Балхаш нуур болон Или голын сав газар нь урьд цагт Тураны буюу Каспийн барын үндсэн нутаг байсан бөгөөд амьдрах орчны доройтол, туруутан амьтдын тоо толгой цөөрсөн болон хулгайн антай холбоотойгоор XX зууны дундуур устаж үгүй болсон түүхтэй. Сүүлийн үеийн генетикийн судалгаагаар устсан Тураны бар нь одоогийн Амарын бартай генийн хувьд хамгийн ойр төрөл болох нь батлагдсан тул энэхүү дэд зүйлийг сэргээн нутагшуулахаар сонгосон байна. Или-Балхашийн байгалийн нөөц газрыг 2018 онд байгуулснаас хойш барын идэш тэжээлийн баазыг бэлтгэж эхэлжээ.
Барын идэш тэжээлийг бүрдүүлэхийн тулд Бухарын буга, хулан зэрэг туруутан амьтдыг тус нөөц газарт амжилттай нутагшуулаад байна. Тухайлбал, 2026 оны 9 дүгээр сард Алтын-Эмелийн үндэсний хүрээлэнгээс 30 толгой хуланг шилжүүлэн авчирчээ. Мөн ОХУ-ын Хабаровскийн хязгаараас 2026 оны 5 дугаар сард зэрлэг байгалиас барьсан хоёр нас бие гүйцсэн бар, хоёр бамбарыг авчирсан юм. Бамбаруудыг насанд хүрч, зохих шалгуурыг давах хүртэл мэргэжилтнүүдийн хяналтад байлгаж байгаад суллахаар төлөвлөжээ.
Хөтөлбөрийн зүгээс барыг байгальд нутагшуулахаас гадна нутгийн иргэдийн аюулгүй байдлыг хангах, хүн ба зэрлэг амьтны хооронд үүсэх зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэхэд өндөр ач холбогдол өгч байна. Мэргэшсэн хамгаалалтын баг барын шилжилт хөдөлгөөнийг тогтмол ажиглаж, орон нутгийн иргэдэд мэдээлэл өгөн ажиллаж байна. Или-Балхашийн байгалийн нөөц газрын дарга Канат Кожабековын тэмдэглэснээр гол зорилго нь барыг байгальд дасгахын зэрэгцээ оршин суугчдын аюулгүй байдлыг найдвартай хангах явдал юм. Цаашид уг экосистемийн тэнцвэрийг бүрэн хангаж, өөрөө нөхөн үржих чадвартай барын популяцийг үүсгэх ажил шат дараатай үргэлжилнэ.
