Казахстан улсад хотжилтын үйл явц эрчимжиж, хүн амын өсөлт Астана, Алматы, Шымкент зэрэг томоохон хотуудад төвлөрч байгаа бол жижиг хотууд оршин суугчдаа алдаж, хөрөнгө оруулалт татахад бэрхшээлтэй тулгарч байна. Астана хотноо болсон 'SARAP' шинжээчдийн клубийн уулзалтаар хууль тогтоогчид, эдийн засагчид болон хот төлөвлөлтийн мэргэжилтнүүд цугларч, хотжилтын өнөөгийн нөхцөл байдал, тулгамдсан асуудлыг хэлэлцлээ. Хэлэлцүүлгийн үеэр шинжээчид өргөжин тэлж буй хотууд зөвхөн олон хүнийг хүлээн авахаас илүү бүтээмжтэй ажлын байр, хүртээмжтэй төрийн үйлчилгээг бүрдүүлэх ёстойг онцлов.
Казахстаны Нийгмийн хөгжлийн хүрээлэнгийн (KIPD) тэргүүн Жулдызай Искакова хотжилт дэлхийн бүх оронд явагдаж байгаа ч тус улсад онцгой хурдтай өрнөж байгааг тэмдэглэлээ. Түүний хэлснээр Астана, Алматы хотууд гол татах төв хэвээр байгаа бөгөөд зайлшгүй нүүрлэж буй энэхүү үйл явцад урьдчилан бэлтгэх шаардлага тулгарч байна. Уг уулзалт нь Ерөнхийлөгч Касым-Жомарт Токаевын ард түмэндээ хандсан илгээлт болон дэд бүтцийн төлөвлөгөөний хүрээнд зохион байгуулагдсан юм.
Эдийн засгийн судалгааны хүрээлэнгийн Бүс нутгийн судалгаа, амьдралын чанарын төвийн захирал Нурболат Курметулыгийн танилцуулсан тоо баримтаас үзвэл, 2021-2025 оны хооронд Астана, Алматы, Шымкент хотуудын хүн ам нийтдээ 721,800-аар нэмэгдсэн байна. Үүний дотор дотоод шилжилт хөдөлгөөний цэвэр өсөлт 417,800-д хүрчээ. Ялангуяа нийслэл Астана хотын бүс нутаг хоорондын шилжилт хөдөлгөөний цэвэр тэнцэл 2015 онд 2,500-аар хасах үзүүлэлттэй байсан бол 2025 онд нэмэх 87,500 болж эрс өссөн байна.
Казахстаны Стратегийн төлөвлөлт, шинэчлэлийн агентлагийн Хүн ам зүйн үйл явцын шинжилгээ, таамаглалын төвийн хэлтсийн дарга Шынар Тулешова нийслэл хот руу чиглэсэн шилжилт Алматыг давж, жилд дунджаар 100,000 орчим шинэ иргэн бүртгүүлж байгааг мэдэгдлээ. Гэсэн хэдий ч олон хүн нүүж очсоныхоо дараа албан ёсоор бүртгүүлдэггүй, зарим нь тав эсвэл арван жилийн дараа бүртгүүлдэг тул бодит шилжилт албан ёсны статистикээс хавьгүй өндөр байх магадлалтайг тэрээр тодотгов. Мөн сүүлийн хоёр жилд Алматы мужийн шилжилт нэмэгдсэн нь хотын тэлэлт ойролцоох суурингууд руу хүрснийг харуулж байна.
Хүн амын төвлөрөл дагуул хот, суурин газруудыг ч өөрчилж байна. Тухайлбал, Астанагийн дагуул бүсийн хөдөөгийн хүн ам сүүлийн таван жилийн дотор 121,900-аас 181,500 болж өссөн боловч ажлын байр нийслэлдээ төвлөрсөн хэвээр үлджээ. Үүнтэй ижил нөхцөл байдал Шымкент хотод ч давтагдаж, хөдөлмөр эрхлэлт зөвхөн хотын төвд нэмэгдэн зэргэлдээх нутаг дэвсгэрт буурсан байна. Шинжээчдийн үзэж буйгаар хотууд чанарын хувьд хөгжих бус зөвхөн гадагшаа тэлж, орон сууц нэмэгдэж байгаа ч ажлын байр, нийтийн тээвэр, нийгмийн дэд бүтэц хүрэлцэхгүй байна.
Хөрөнгө оруулалтын төвлөрөл нь өөр нэг томоохон тулгамдсан асуудал болоод байна. Тус улсын нийт үндсэн хөрөнгийн 55 гаруй хувь нь Атырау муж, Астана болон Алматыд төвлөрч байгаа бол нийт ажиллах хүчний 30 гаруй хувь оршин суудаг өмнөд бүс нутагт 9 хүрэхгүй хувь ногдож байна. 2025 онд бүс нутгийн ач холбогдолтой хотуудын үл хөдлөх хөрөнгийн салбарт 1.29 их наяд тенге буюу 2.87 тэрбум ам.доллар зарцуулагдсан бол үйлдвэрлэлийн салбарт ердөө 1.10 их наяд тенге буюу 2.4 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийгджээ.
Нурболат Курметулы орон сууцны барилгажилт богино хугацааны үр дүн авчирдаг бол үйлдвэрлэл, инженерчлэл, ложистик, мэдээллийн технологи зэрэг чанартай ажлын байр бий болгодог салбарууд хотын урт хугацааны тогтвортой орлогыг бүрдүүлдэг болохыг санууллаа. Тэрээр Астана, Алматы, Шымкент хотууд улсын хөгжлийн гол хөдөлгүүр мөн боловч Казахстаны хэмжээний асар уудам газар нутагтай улс зөвхөн гурван том хотоос хамааралтай байж болохгүй бөгөөд бүс нутгийн хүчирхэг сүлжээг хөгжүүлэх шаардлагатайг илэрхийлэв.
