Дэлхий дахинд хүнсний аюулгүй байдал зэвсэгт мөргөлдөөн, уур амьсгалын өөрчлөлт, бохирдол болон байгалийн нөөцийн хэт ашиглалтын улмаас ихээхэн сорилттой тулгарлаа. Ялангуяа хуурай бүс нутаг болон эмзэг экосистемд хүний үйл ажиллагаанаас шалтгаалсан цөлжилт эрчимжсэн Төв болон Хойд Ази эрсдэлтэй бүсэд тооцогдож байна. Хөдөө аж ахуй нь тус бүс нутгийн хөдөлмөр эрхлэлтийн гол тулгуур бөгөөд нийт ажиллах хүчний 40 гаруй хувийг Тажикстанд, 30 гаруй хувийг Азербайжан, Гүржид, 20 гаруй хувийг Армени, Туркменистан, Узбекистанд эзэлдэг юм.
Үр ашгийг нэмэгдүүлж, нөөцийг оновчтой хуваарилснаар усны хэрэглээг хэмнэх, ургацыг өсгөх болон цаг уурын шинэ нөхцөл байдалд дасан зохицох боломж бүрдэж байна. Энэ жилийн Дэлхийн хүнсний өдрийг (10-р сарын 16) 'Өнөөдөр шинэчилж, маргаашийг тэжээн тэтгэе' уриан дор тэмдэглэж буй бөгөөд орон зайн технологи бүс нутгийн тариаланчид болон бодлого боловсруулагчдад аль хэдийн тусалж эхэлжээ. Гэхдээ энэ технологийг бүрэн ашиглахад дан ганц технологиос гадна мэргэжилтнүүдийн ур чадвар, байгууллагуудын хамтын ажиллагаа нэн чухал байна.
Казахстанд 226 агро цаг уурын өртөөний мэдээллийг нэгтгэсэн 'AgroData' систем тариаланчдад цаг агаар, хөрсний чийг, таримлын эрүүл мэндийн мэдээллийг бодит цаг хугацаанд хүргэж байгаа юм. Үүнтэй адил дижитал шийдлийг Азербайжаны 'Farmer App', Оросын 'KosmosAgro' системүүд санал болгож, ургамлын өсөлт, ургацын таамаглал, хортон шавжийг хянахад ашиглаж байна. Харин Кыргызстан Дэлхийн хүнсний хөтөлбөртэй хамтран 13 цэгт байрлуулсан зөөврийн төхөөрөмжөөс цаг уурын мэдээлэл авч боловсруулах сургалтад хөдөөгийн 5000 орчим иргэнийг хамруулав. Түүнчлэн тус улс цаг уур, агрономийн мэдээлэл олгох 'AgroMap' үнэ төлбөргүй аппликэйшнийг бүтээж байна.
Хиймэл дагуулын орон зайн технологи нь орон нутаг болон үндэсний түвшний бодлогод ч чиглүүлэгч болж байна. Тухайлбал, Туркменистан Алтын Асыр нуурын ойролцоо газар тариаланд тохиромжтой бүсийг газар зүйн мэдээллийн системээр тодорхойлжээ. Казахстанд 'AgroSpace' платформ нь тариалангийн талбайн хил, тариалалтын түүх, өнөөгийн нөхцөлийг газрын зурагжуулж баталгаажуулснаар хөдөө аж ахуйн татаас олгох шийдвэрийг үндэслэлтэй болгож байна.
Орон зайн технологийн дэвшлийг үр дүнтэй ашиглахад мэргэжилтнүүдийг чадавхжуулах зайлшгүй шаардлагатай. Энэ хүрээнд НҮБ-ын Ази, Номхон далайн эдийн засаг, нийгмийн комисс (ESCAP) ОХУ-ын санхүүжилтээр 2024 онд төсөл эхлүүлж, 2026 оны 7-р сар гэхэд сансрын агентлаг, цаг уурын алба, их дээд сургуулиудын 140 гаруй техникч, шинжээчийг сургалтад хамруулав. Кыргызстан, Тажикстан, Узбекистаныг хамарсан уг төсөл нь БНХАУ, Энэтхэг, Оросын Бүс нутгийн ган гачгийг тандах механизмын дэмжлэгтэйгээр үндэсний гангийн хяналтын системийг хөгжүүлж байгаа бөгөөд үүлэн технологийн тусламжтайгаар дэд бүтцийн хүндрэлийг шийдэж байна.
Хиймэл дагуулын өгөгдлийг хөдөө аж ахуйн бодлогод нэвтрүүлэхийн тулд статистикийн албан ёсны мэдээлэлтэй нэгтгэх учиртай. Үүний тулд хүн ам, газар тариалангийн тооллого хариуцдаг статистикийн байгууллага, хиймэл дагуулын зураг бүхий кадастрын албад хамтран ажиллах дэлхийн стандартыг хэрэгжүүлж байна. Тухайлбал, Узбекистан тусгаар тогтносноос хойших анхны хүн ам, хөдөө аж ахуйн тооллогын хүрээнд Ташкент мужаас эхлэн хиймэл дагуулын зураг, хиймэл оюуныг кадастрын хилийн өгөгдөлтэй уялдуулж, талбай тус бүрээр газар ашиглалтыг нарийн хэмжиж туршиж эхэллээ.
