Турк улсын Анталья хотод арваннэгдүгээр сарын 9-нөөс 20-ны хооронд зохион байгуулж буй Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын цаг уурын жилийн дээд хэмжээний COP31 чуулганд дэлхийн удирдагчид болон төлөөлөгчид цуглараад байна. Дэлхийн дулаарал эрчимжиж, агаарт ялгарах утааны хэмжээ түүхэн дээд түвшинд хүрч буй эгзэгтэй цаг үед энэхүү уулзалт болж байгаа юм. Европын Комиссын Хамтарсан судалгааны төв (JRC) болон Олон улсын эрчим хүчний агентлагийн (IEA) хамгийн сүүлийн тайлангаар дэлхий даяар 2025 онд 54.1 тэрбум тонн хүлэмжийн хий ялгаруулсан нь өмнөх оноос 0.7 хувиар, харин 1990 оноос даруй 68.5 хувиар өссөн үзүүлэлт болов.
Хүлэмжийн хийн бүтцийг авч үзвэл 2025 оны нийт ялгарлын 73.8 хувийг нүүрсхүчлийн хий (CO2), 17.6 хувийг метан (CH4), 5.3 хувийг азотын дутуу исэл (N2O) болон 3.3 хувийг фторт хий тус тус эзэлжээ. Нүүрсхүчлийн хий нь нүүрс, газрын тос, байгалийн хий зэрэг шатах ашигт малтмалыг түлэх үед голчлон үүсдэг ба 1990 оноос хойш 76.3 хувиар нэмэгдсэн байна. Агаар мандалд эдгээр хий хуримтлагдсанаар дулааныг барьж, 2025 онд далай тэнгисийн дулаан түүхэн дээд хэмжээнд хүрснийг Дэлхийн цаг уурын байгууллага (WMO) онцоллоо.
Уур амьсгалын энэхүү өөрчлөлтөөс үүдэлтэй цаг агаарын гамшигт үзэгдлүүд 2026 онд хэдэн арван мянган хүний амь насыг авч одож, олон сая иргэнийг орох оронгүй болгов. Европ тивд таваас наймдугаар сарын хооронд хэт халалт, ган гачиг, ойн түймрийн улмаас 30,000 гаруй хүн амь насаа алдаж, ганцхан Франц улсад л гэхэд 220,000 хүнийг нүүлгэн шилжүүлжээ. Түүнчлэн наймдугаар сарын 26-нд Гималайн нуруунд мөсөн гол цөмөрч, Хятадтай залгаа Балбын нутаг дэвсгэрт 1,500 гаруй хүн амиа алдан, 5,600 хүн сураггүй алга болсон бол Хятадад Бави хар салхины улмаас гурван сая хүнийг нүүлгэж, Майсак шуурга гурван тэрбум ам.долларын хохирол дагуулсан байна.
Эдийн засгийн салбаруудаар авч үзвэл эрчим хүчний үйлдвэрлэл дангаараа нийт хүлэмжийн хийн бараг 30 хувийг ялгаруулж, хамгийн том эх үүсвэр хэвээр үлдлээ. Энэ салбарын ялгаруулалт Хятад, Энэтхэг зэрэг хурдацтай хөгжиж буй орнуудын цахилгааны эрэлтээс шалтгаалан 1970 оноос хойш дөрөв дахин нэмэгджээ. Түүнчлэн боловсруулах болон уул уурхайн салбар 21 хувь, тээврийн салбар 16 хувийг тус тус бүрдүүлж байна. Эдгээр гурван салбар нь дэлхийн нийт утааны гуравны хоёрыг үүсгэдэг бөгөөд үлдсэн хувийг хөдөө аж ахуй (12 хувь), түлш олборлолт (11 хувь), барилга байгууламж (6.6 хувь) эзэлж байгаа юм.
Улс орнуудын хувьд авч үзвэл 2025 онд ердөө гурван их гүрэн дэлхийн нийт хүлэмжийн хийн бараг талыг дангаараа ялгаруулжээ. Тухайлбал Хятад улс бараг 16 тэрбум тонн буюу 29.5 хувийг, АНУ 6.02 тэрбум тонн буюу 11.1 хувийг, Энэтхэг 4.51 тэрбум тонн буюу 8.3 хувийг агаарт гаргав. Европын Холбооны 27 улс хамтдаа 5.8 хувийг, Орос 4.8 хувийг эзэлж байгаа бол улс орны тооцоололд багтдаггүй олон улсын тээвэр ба агаарын тээвэр нийлээд 2.6 хувийг бий болгосон байна.
Түүхэн хугацааны нийт хуримтлагдсан хэмжээгээр үнэлбэл өөр дүр зураг харагдана. XVIII зууны аж үйлдвэрийн хувьсгалаас хойш Их Британи болон АНУ түлхүү ялгаруулж ирсэн тул АНУ дангаараа түүхэн нийт CO2-ын 23.5 хувийг эзэлдэг бол Хятад 15.4 хувийг бүрдүүлдэг гэсэн судалгаа бий. БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпин 2025 оны есдүгээр сард тус улсын хүлэмжийн хийн ялгаруулалтыг дээд цэгээс нь 2035 он гэхэд 7-10 хувиар бууруулах амлалт анх удаа өгсөн нь цаашдын уур амьсгалын бодлогод томоохон алхам боллоо.
