Миний тохиргоо

Колоничлолоос Холокост хүрсэн үү: Берлинд түүхэн үзэсгэлэн гарлаа

Арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхах шатлал, хорих лагерь, газар нутгаа тэлэх түрэмгийлэл болон үй олноор устгах ажиллагаа зэрэг нь колоничлол ба нацизмын хоорондох нийтлэг шинжийг харуулдаг. Нацист дарангуйлагч Адольф Гитлер 1941 онд Зүүн Европыг Британийн колонийн загвартай зүйрлэж, 'Германы Энэтхэг' хэмээн нэрлэж байв. Гэвч колонийн эзэнт гүрнүүдийн үе нацизмд хэрхэн нөлөөлсөн, энэ хоёр харгис тогтолцоог хооронд нь харьцуулах боломжтой эсэх нь Германд өнөөг хүртэл ширүүн маргааны сэдэв хэвээр байна.

Берлин хотын Германы Түүхийн музейд нээгдсэн 'Маргаантай холбоо: Колонийн ба үндэсний социалист хүчирхийлэл' нэртэй үзэсгэлэн 2027 оны дөрөвдүгээр сарын 11 хүртэл үргэлжилнэ. Үзэсгэлэнгийн танхимд Африкийн колониудад хэрэглэж байсан усны үхрийн ширэн ташуур болон нацистуудын хорт хийн өрөөнд ашигладаг байсан Циклон Б бодисын савыг зэрэгцүүлэн тавьжээ. Фашист Итали улс 1935-1936 онд Этиоп улс руу довтлохдоо химийн зэвсэг хэрэглэж байсан нь колонийн болон фашист харгислал хоорондоо холбоотойг нотолдог.

Улмаар 1938 онд Тринидадын сэтгүүлч, Пан-Африк үзэлтэн Жорж Падмор нацист болон фашист дарангуйлагчдын арга барилд цоо шинэ зүйл үгүйг онцолж, колоничлол ба фашизм нэг зоосны хоёр тал гэдгийг бичиж байв. Мөн философич Ханна Арендт 1951 онд хэвлүүлсэн 'Тоталитаризмын үүсэл' бүтээлдээ колонийн газар нутгууд нь арьс өнгөөр ялгаварлах үзлийг турших талбар болсон хэмээн тэмдэглэжээ. Зохиолч Эме Сезер ч 1950 онд колониудад хэдийнэ хүлээн зөвшөөрөгдсөн байсан балмад хүчирхийллийг Европ тив өөрөө нацизмын үед амссан гэдгийг дурдсан байдаг.

Германы өмнөд баруун Африкт буюу одоогийн Намибид 1904 оны аравдугаар сарын 2-ны өдөр генерал Лотар фон Трота нутгийн иргэдийг устгах тушаал буулгаж байв. Үүний улмаас 1904-1908 оны хооронд хереро үндэстний 80 хувь буюу 60,000-80,000 хүн, нама омгийн 10,000 орчим иргэн амиа алджээ. Энэхүү үй олноор хөнөөсөн явдлыг XX зууны анхны геноцид хэмээн үздэг бөгөөд 2016 онд Германы тал үүнийг Холокосттой 'зүйрлэшгүй' гэж мэдэгдсэний дараа хэлэлцээ түр мухардалд орж байв.

Гэсэн хэдий ч судлаачдын үзэж буйгаар нацизмын аллагын цар хүрээ, мөн чанар нь колонийн дэглэмээс илүү үр үндсээр нь устгах зорилготой байжээ. Тухайлбал, нацистууд хэдхэн жилийн дотор 13-14 сая хүнийг албадан хөдөлмөрт дайчилж, хүний үс болон алтан шүдийг хүртэл хураан авах замаар хүнлэг бус харгислал үйлдсэн байна. Ялангуяа 1944 оны долдугаар сард Родос, Кос арлуудаас 1,800 орчим еврей иргэнийг албадан гаргалт хийж, Освенцимийн хорих лагерь руу илгээн хөнөөсөн нь цэвэр устгах бодлогын тод илрэл юм.

Германд 2020 оноос хойш Холокостыг түүхийн цорын ганц лавлах цэг гэж үзэх үү, эсвэл колоничлолтой хамт авч үзэх үү гэдэг сэдвээр түүхчдийн шинэ маргаан дэгдээд байна. Мөн Газын зурвас дахь дайнтай холбогдуулан Никарагуа улс Германы эсрэг Олон улсын шүүх (ОУШ)-д нэхэмжлэл гаргасан нь 'дахин хэзээ ч давтахгүй' гэх амлалтын утга учрыг дахин хөндлөө. Хэдийгээр үзэсгэлэнд 1921 онд томилогдсон Иерусалимын их муфтийн тухай цухас дурдахаас хэтрээгүй ч уг үйл явдал нийгэм дэх түүхийн эмзэг асуудлыг хөндсөөр байна.

Deutsche Welle GermanyDeutsche Welle Germany · Эх сурвалж