Мьянмарт 2021 онд төрийн эргэлт хийж, улмаар ерөнхийлөгч болсон цэргийн хунтын тэргүүн Мин Аун Хлайн өнгөрсөн долоо хоногт Малайз улсад албан ёсоор зочлов. Есдүгээр сард тус улсаас урилга илгээхдээ энэ нь цэргийн засаглалыг хүлээн зөвшөөрсөн хэрэг биш, харин дүрвэгсдийн асуудлыг шийдвэрлэх зорилготой гэж тайлбарлаж байсан юм. Гэвч Куала-Лумпурт түүнийг хүндэт харуулын хамт улаан хивс дэлгэн угтан авлаа. Малайзын Ерөнхий сайд Анвар Ибрахим уулзалтын дараа Мьянмар улс иргэдээ өөрийн зардлаар эргүүлэн авахад бэлэн байгааг мэдэгдсэн байна. Одоогийн байдлаар Малайзад Мьянмарын 193,000 орчим иргэн амьдарч байгаа бөгөөд тэдний дийлэнх нь Рохинжа лалын шашинтнууд юм. Мин Аун Хлайн цаг агаарын нөхцөл таатай байгаа тул цэргийн хөлөг онгоцоор тэднийг татан авахаа мэдэгдэв.
Малайзын удирдагч Анвар Ибрахим Мьянмарыг Зүүн өмнөд Азийн бүс нутгийн хамтын ажиллагааны нийгэмлэг болох АСЕАН-д эргүүлэн нэгтгэхэд бүх талаар дэмжлэг үзүүлнэ гэдгээ илэрхийллээ. АСЕАН нь хүчирхийллийг зогсоож, яриа хэлэлцээ эхлүүлэх таван заалт бүхий энхийн төлөвлөгөөгөө хэрэгжүүлээгүй гэсэн үндэслэлээр Мин Аун Хлайн тэргүүтэй цэргийн эрхтнүүдийг өндөр түвшний уулзалтуудад оролцохыг хориглоод байсан билээ. Хяналтын байгууллагуудын тооцоолсноор Мьянмарт тав дахь жилдээ үргэлжилж буй иргэний дайны улмаас 100,000 орчим хүн амиа алдаж, 3.5 сая гаруй иргэн орон гэрээсээ дайжжээ. Ийм нөхцөлд бүс нутгийн удирдагчид хүний эрхээс илүүтэй прагматик хандлагыг чухалчилж, хүний эрхийн эсрэг гэмт хэрэгт буруутгагдаж буй цэргийн эрх баригчдад олон улсын түвшинд хууль ёсны эрх мэдэл олгож байна хэмээн ажиглагчид шүүмжилж байна.
Өнгөрсөн арванхоёр, нэгдүгээр сард сөрөг хүчний оролцоогүй явагдсан сонгуулийн дараа дөрөвдүгээр сард ерөнхийлөгчөөр томилогдсон Мин Аун Хлайн АСЕАН-ы тав дахь улсад айлчилсан нь энэ болов. Тэрбээр сүүлийн саруудад Тайланд, Вьетнам, Камбож, Лаос улсад зочилсон бөгөөд удахгүй Индонез, Брунейд очих төлөвтэй байна. Түүгээр ч барахгүй дөрөвдүгээр сараас хойш Энэтхэг, Хятад, Орос, Беларусь улсуудаар айлчилж, засаглал нь тогтвортой бөгөөд ардчилал руу шилжиж байгааг сурталчлахын сацуу худалдаа, дэд бүтцийн хэлэлцээрүүд байгуулахыг зорьжээ.
Үүний зэрэгцээ АНУ хүртэл Мьянмарын цэргийн удирдагчтай шууд яриа хэлэлцээ хийж эхэлснийг 'Ройтерс' агентлаг мэдээлэв. Хэдийгээр АНУ хүний эрхийн зөрчил болон 2017 онд 700,000 гаруй Рохинжа иргэнийг Бангладеш руу дүрвэхэд хүргэсэн геноцидын хэрэгт нь зориулж хориг тавьсан ч сүүлийн яриа хэлэлцээгээр америкчуудыг хэдэн тэрбум доллароор залилсан хууль бус сүлжээ төвүүдийг хаахад анхаарч байгаа ажээ. Янгон хотын Тампадипа хүрээлэнгийн захирал Кхин Зо Вин тус улстай хил залгаа Хятад, Энэтхэг, Тайланд улсууд хилийн мөргөлдөөн, худалдааны саатал, дүрвэгсдийн урсгалаас сэргийлэхийн тулд цэргийн дэглэмийг хүлээн зөвшөөрүүлэхэд хамгийн их нөлөө үзүүлж байгааг онцоллоо.
Дипломат харилцаа өргөжиж байгаа ч дотоод мөргөлдөөн намжихгүй байна. Мин Аун Хлайн зэвсэгт бүлэглэлүүдийг энхийн яриа хэлэлцээнд урьсан ч Ракхайн, Чин, Качин, Карен муж болон Сагайн бүс нутагт алдсан газар нутгаа эргүүлэн авахаар агаарын цохилт, дайчилгаагаа эрс эрчимжүүлжээ. Нидерландын дипломатч асан Летитиа ван ден Ассум цэргийнхэн улс орноо бүхэлд нь хянах боломжгүй гэдгийг дурдаад, ялангуяа Араканы армийн хяналтад буй Ракхайн мужийн уугуул Рохинжа дүрвэгсдийг хэрхэн, хааш нь буцаах нь тодорхойгүй, мухардалд орсон үйл явц гэж үзэв.
Шинжээчдийн зүгээс цэргийн дэглэм наймдугаар сард хоригдож буй 81 настай Аун Сан Су Чигийн анхны гэрэл зургийг Улаан загалмайн нийгэмлэгээр дамжуулан нийтэлсэн нь ердөө л гадаад ертөнцөд зориулсан харагдах байдлын үзүүлбэр байсныг санууллаа. Гадаад орнууд цэргийн удирдагчид хүндэтгэл үзүүлж байх үед ч есдүгээр сарын 28-нд Ракхайн мужийн захад агаараас цохилт өгч, 50 орчим хүний аминд хүрсэн явдал гарсан юм. Энэ шалтгаанаар хүний эрхийн байгууллагууд АСЕАН-ыг тэргүүлж буй Филиппин, Сингапур улсуудыг цэргийн хунтад хатуу шаардлага тавьж, Их Британи, Канад, Австрали болон Европын холбоог нисэхийн түлшний хориг зэрэг зорилтот арга хэмжээ аван, гэмт этгээдүүдийг Олон улсын эрүүгийн шүүх (ОУЭШ)-д шилжүүлэхийг уриалж байна.
